← terug naar Over Meerwind

Meerwind begon in 1988 met een handvol mensen uit de Haarlemmermeer die niet alleen tegen iets wilden zijn, maar ook ergens vóór. Vijf jaar later draaide de Meermin langs de A4 bij de Venneperweg: de eerste molen van Meerwind. Hij heeft er bijna dertig jaar gestaan. Dit is het verhaal van het begin tot het afscheid, opgetekend door oprichter Floor van Rij, aangevuld met herinneringen uit de afscheidsbijeenkomst in oktober 2023.

De start (1988–1989)

In 1988 ontstond bij een aantal mensen uit Haarlemmermeerse milieubewegingen het idee dat ze niet alleen maar tegen iets wilden zijn, maar ook ergens vóór konden zijn. Landelijk waren er in die tijd her en der al initiatieven ontstaan om door groepen particulieren een windturbine te laten financieren en bouwen. Dat leek een aantal Haarlemmermeerders ook wel wat.

Op 5 juli 1988 werd een informatiebijeenkomst georganiseerd in een zaaltje van het COSH (naast het Oude Raadhuis) in Hoofddorp, waarvoor geïnteresseerden via de lokale bladen werden uitgenodigd. Er bleek voldoende belangstelling en er werd een groepje gevormd dat het idee verder zou uitwerken. Deze startgroep bestond uit Elly Bruijnesteijn, Martin Damen, Wim den Herder, Horst Radema, Floor van Rij, Ruud Smit en Corrie de Wolff.

Begonnen werd met het verzamelen van de kennis die nodig was om een vereniging op te richten en een windturbine en een locatie te kiezen. Gelukkig konden ze daarvoor terecht bij de landelijke Organisatie voor Duurzame Energie (ODE), die de kennis en ervaring van soortgelijke verenigingen bundelde en deelde.

Na een paar bijeenkomsten van de startgroep volgde op 3 april 1989 een bijeenkomst voor aspirant-leden in zalencentrum Het Trefpunt in Nieuw-Vennep. Daar werd de vereniging officieel opgericht en een bestuur gevormd. Er waren 33 aanwezigen, onder wie Jaap Langenbach van ODE.

Er waren concept-statuten, ideeën voor windturbines (Lagerwey 75 kW of Micon 250 kW, afhankelijk van de financiële bijdragen van de leden) en ideeën over locaties in het zuiden van de polder, met name aan de Huigsloterdijk. Ruim een week later bleek er al fl. 23.000 aan toezeggingen van aspirant-leden te zijn. Bij de gemeente Haarlemmermeer werd een startsubsidie aangevraagd (in januari 1990 kregen we fl. 2.000) en er werd besloten 1.000 brochures te laten drukken om meer leden te werven; het werden er uiteindelijk 5.000.

Op 17 mei 1989 werden bij de notaris de statuten getekend. Het bestuur bestond toen uit Horst Radema (voorzitter), Ruud Smit (secretaris en vicevoorzitter), Hans de Wolff (tweede secretaris en ledenadministratie), Ineke Hoonakker (penningmeester), Floor van Rij (tweede penningmeester, turbine- en locatiekeuze) en Elly Bruijnesteijn (PR en ledenwerving). Daarnaast waren voor het bestuur actief: Martin Damen, Stef de Wal, Corrie de Wolff en Wim den Herder. Vanaf september 1989 draaide Adri Marsman mee in het bestuur.

Adri Marsman is er vanaf het eerste uur bij geweest. Samen met Floor van Rij maakte hij de opbrengstberekeningen voor de eerste molen, vanaf juli 1993 was hij secretaris, en bij het afscheid van de Meermin in 2023 zat hij volgens eerste voorzitter Horst Radema al 34 jaar onafgebroken in het bestuur.

Begin juli 1989 hadden 71 leden al fl. 41.500 toegezegd voor de bouw van een windturbine. Half december 1989 hadden 118 leden ca. fl. 77.000 toegezegd, en half november 1990 hadden 190 leden fl. 110.000 toegezegd. Het ging dus snel. Op 22 november 1989 was de eerste ledenvergadering sinds de oprichting, met 28 leden.

De keuze van turbine en locatie

Tijdens zijn vakantie in Denemarken bezocht Floor van Rij op 8 augustus 1989 de Micon-fabriek in Helstrup, waar hij een uitgebreide rondleiding kreeg. De keuze van de windturbine ging na het opvragen van offertes al snel tussen de kleinere Lagerwey en de grotere Micon. Na vele rendementsberekeningen viel die telkens uit in het voordeel van de Micon M530. Als de financiering rond kwam, zou het die worden. In september 1990 werd daar definitief voor gekozen. Ook andere coöperaties maakten steeds vaker die keuze als ze het geld ervoor hadden.

Voor de locatie dacht men aanvankelijk aan de Huigsloterdijk, hoek Kaagweg. Omdat men het met de pachter van die grond niet eens werd over een jaarlijkse vergoeding, werd ook naar een andere plek aan de Huigsloterdijk gekeken. Inmiddels werd duidelijk dat de aangrenzende gemeente Alkemade (aan de overzijde van de Ringvaart) bezwaar zou maken vanwege aantasting van het landschap, en de provincie Noord-Holland was daar gevoelig voor. Gemeente en provincie hadden destijds nauwelijks beleid op dit gebied. Ze waren welwillend, maar bang dat ze scheidsrechter moesten spelen bij bezwaarschriften.

Naast veel andere locaties werd ook serieus gekeken naar plekken langs de A4, bij het Brugrestaurant en bij de Venneperweg. De berekende opbrengsten waren daar nauwelijks lager dan aan de Huigsloterdijk. De gemeente had een sterke voorkeur voor de locatie bij het Brugrestaurant, maar daar kwamen bezwaren van Van der Valk, Shell en de Rijksluchtvaartdienst; voor die plek golden nog net hoogtebeperkingen vanwege Schiphol. Bij de Venneperweg verwachtte Meerwind minder grote bezwaren. In oktober 1990 werd voor die locatie gekozen en op 21 november 1990 werd een gewijzigde aanvraag voor een bouwvergunning ingediend. Een jaar later ging ook de gemeente akkoord, maar het provinciebestuur had nog anderhalf jaar langer nodig.

Aanvankelijk ging het om een plek dichter bij de Venneperweg, naast de bocht in de sloot tussen Venneperweg en rijksweg. Na de behandeling van vier bezwaarschriften van omwonenden in mei 1992, die bang waren voor geluidshinder en slagschaduw, is de turbinelocatie 50 meter naar het zuiden opgeschoven. Daardoor was ook voor de tweede keer een sondering voor de fundering nodig.

Vergunningen, subsidie en financiering

Op 7 maart 1990 was bij de NOVEM een IPW-subsidie van de overheid aangevraagd. In augustus 1991 kregen we bericht dat we waren afgevallen vanwege te veel aanvragen, maar op 7 oktober 1991 bleken we toch in aanmerking te komen omdat anderen afvielen.

Op 20 mei 1992 werd in het Brugrestaurant, met zicht op de toekomstige molenlocatie, het koopcontract voor onze eerste windturbine getekend door Horst Radema en Floor van Rij namens Meerwind en de heer Klaus van Nedergie B.V., de Micon-vertegenwoordiger in Nederland. Nedergie coördineerde alle werkzaamheden rond de bouw en oplevering.

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland gaven echter nog steeds geen toestemming voor deze locatie. Er liep nog een AROB-procedure en er werd zelfs overwogen een andere locatie te kiezen (wat de provincie het liefst had), zelfs buiten de polder, of een procedure bij de Raad van State te starten. Pas op 29 juni 1993 besloten Gedeputeerde Staten na een hoorzitting toch een verklaring van geen bezwaar af te geven.

Ruud Smit beëindigde na de ALV van 10 mei 1993 zijn bestuurslidmaatschap; vanaf 5 juli 1993 werd Adri Marsman de nieuwe secretaris. Inmiddels was de looptijd van de subsidietoezegging verlopen, maar die kon met drie maanden worden verlengd. Ook het koopcontract met Nedergie was verlopen; in augustus 1993 werd, minder officieel dan de eerste keer, een nieuw contract getekend.

Omdat de turbine niet helemaal betaald kon worden met de bedragen van de leden, werd na veel overleg een lening geregeld bij de Triodos Bank. Ook werd voor korte tijd geld geleend van windcoöperatie Deltawind en de gemeente Haarlemmermeer, vooral als overbruggingskrediet tot de NOVEM-subsidie binnen was.

Bouw en ingebruikname (1993–1994)

Nu kon de bouw echt van start. Op 22 december 1993 werd de turbine opgeleverd en op 19 maart 1994 officieel in gebruik genomen, met een bijeenkomst in dorpshuis Marijke in Burgerveen. Er was een prijsvraag uitgeschreven voor de beste naam voor de turbine. Tijdens de bijeenkomst werd onthuld dat gekozen was voor de naam die mevrouw Joles had voorgesteld: Meermin.

De totale bouwkosten bedroegen fl. 548.390. Daarvoor werd fl. 327.191 subsidie ontvangen via de NOVEM; de leden hadden fl. 236.850 ingelegd.

Op de avond van 1 april 1994 sloeg tijdens zeer slecht weer de bliksem in de wieken van de Meermin. Dat veroorzaakte flinke schade aan het wiekenkruis en de apparatuur in gondel en mast. Micon en Nedergie herstelden dat heel snel, want een beschadigde windturbine langs de rijksweg is geen reclame. De schade werd gedekt door de verzekering.

Dit was de eerste molen van Meerwind, en er zouden er al snel meer volgen.

Anekdotes

Niet de allereerste. Er wordt wel eens gezegd dat de Meermin de eerste windturbine in de Haarlemmermeer was. Dat klopt niet helemaal. Het was de eerste van Meerwind, maar de eerste windturbine in de Haarlemmermeer stond achter de koelhuizen van de familie Van Elderen aan de IJweg in Nieuw-Vennep (tegenwoordig Frigo). Die heeft er niet lang gestaan, omdat hij al gauw stukging; waarschijnlijk was hij al weg voordat de Meermin werd gebouwd. Hij stond te dicht achter de gebouwen, waardoor de wieken ongunstig werden belast door de verstoorde luchtstroom. Van Elderen was daardoor niet negatief gaan denken over windenergie; het was gewoon een verkeerde locatie geweest. Hij werd een overtuigd lid van Meerwind, met een flinke bijdrage. Ere wie ere toekomt: hij was de eerste.

Twee prijzen. Half juli 1990 kreeg de vereniging bericht van de Stichting Klaverblad dat Meerwind in aanmerking kwam voor de Klaverblad Aanmoedigingsprijs 1990. Op 25 oktober 1990 werd die prijs, fl. 5.000, uitgereikt in gebouw De Deining in Hoofddorp. Fl. 1.000 daarvan werd in overleg met Klaverblad doorgegeven aan ODE, omdat Meerwind alle windcoöperaties wilde eren. Op 18 december 1992 kreeg Meerwind in het Provinciehuis in Haarlem opnieuw een prijs, van de Heidemij in het kader van de actie ‘Een kern waar pit in zit’: een certificaat en fl. 1.000. Het certificaat werd uitgereikt door de Commissaris van de Koningin in Noord-Holland, de heer Van Kemenade, die ons uitgebreid prees. Toen hij vroeg wat ons nog in de weg stond, was het antwoord: de weigering van de provincie om toestemming te geven voor de bouwlocatie. Dat was even een gênant momentje voor Van Kemenade.

Huissleutels voor de post. Er was nog geen e-mail (ja, die tijd is er echt geweest), dus alle correspondentie ging per post. Het vertrouwen tussen de bestuursleden ging zo ver dat tijdens vakanties soms een bestuurslid de huissleutel van een ander kreeg, om te kijken of er dringende Meerwind-post was. Zo kreeg Adri Marsman eens de huissleutel van Floor van Rij, omdat hij het dichtstbij woonde. Een andere keer kreeg Floor de sleutel van Ruud Smit, omdat hij daar op weg van en naar zijn werk toch langsfietste.

Meerwind? Nooit van gehoord. Het bestuur heeft veel werk gemaakt van het bekendmaken van de vereniging. Zo schreef Elly Bruijnesteijn geregeld stukjes voor de lokale bladen. En toch was het vaak verrassend als iemand bij een stand op een braderie zei: “Meerwind? Nooit van gehoord.” Blijkbaar waren er toen al veel mensen die de krant niet lazen.

Bijna dertig jaar Meermin in cijfers

Aan het eind van het leven van een turbine is het aardig om te kijken of hij heeft opgeleverd wat we ervan verwachtten. Adri Marsman en Floor van Rij hadden destijds een verwachte opbrengst berekend van 400.000 kWh per jaar, al wat lager dan de berekeningen aangaven. Alleen in het eerste volle jaar, 1994, werd die prognose gehaald; dat was een topwindjaar.

Jaarlijkse opbrengst van de Meermin in MWh, 1993–2023. De stippellijn is de verwachte opbrengst van 400 MWh per jaar.

Over de volledige jaren 1994–2022 leverde de Meermin gemiddeld bijna 300.000 kWh per jaar. Er zit een dalende trend in, met wat uitschieters. Daar zijn twee redenen voor: met het ouder worden van de molen lopen de prestaties terug, en het windaanbod is in de loop der jaren gemiddeld afgenomen. Dat laatste is waarschijnlijk de belangrijkste oorzaak. De zogeheten Windex, die aangeeft hoeveel wind er in een jaar was ten opzichte van een standaardjaar, laat volgens het KNMI al jaren een dalende trend zien, met pieken en dalen die aardig overeenkomen met die van de Meermin: pieken in 1994 en 1998, dalen in 2003 en 2010.

In totaal heeft de Meermin in bijna dertig jaar 8.860.366 kWh aan elektriciteit opgeleverd.

Het afscheid (2021–2023)

Het afscheid van de Meermin kende een lange aanloop. In 2021 begon het overleg met Rijkswaterstaat over verlenging van de pacht, zodat we misschien langer op deze plek hadden kunnen produceren. Na de nodige discussies, met wisselende antwoorden, bleef het uiteindelijk nee. Dat was niet alleen jammer voor ons, maar ook voor de telecombedrijven, die een andere hoge plek voor hun antennes moesten zoeken.

We onderzochten wat er met de Meermin kon: verplaatsen, hergebruik door anderen of slopen. Gezien de leeftijd van dertig jaar was hercertificering voor gebruik elders geen optie meer. Ook een onderzoek van commissie DEOM leverde niets op; bovendien had de tandwielkast bij het onderhoud in 2019 al de opmerking gekregen dat een revisie nodig was. Eind 2022 werd nog de motor vervangen die de molen naar de wind draait.

De voorbereiding vroeg veel afstemming met onder anderen KPN, Liander, de telecomproviders, meetbedrijf Anexo, het transformatorbedrijf en onderhoudsbedrijf IVER. Pas met krachtige taal kwam de planning met de telecombedrijven in beweging, en bij Liander moest eerst worden uitgezocht welke aansluiting naast de betonplaat van wie was. Een koper voor de molen haakte af vanwege de onzekere planning. Uiteindelijk verzorgde IVER de demontage en afvoer, en bij de demontage bleek de koper van de complete turbine aanwezig. De Meermin is dus elders nog nuttig.

In juli 2023 werd de Meermin definitief stilgezet en gedemonteerd. In september 2023 namen leden, oud-bestuurders en betrokkenen afscheid in dorpshuis Marijke in Burgerveen, waar Floor van Rij en Horst Radema het verhaal van het begin vertelden.

Voorzitters door de jaren heen

Oud-voorzitters van Meerwind met de huidige voorzitter
Oud-voorzitters van Meerwind met de huidige voorzitter, v.l.n.r.: Bert van Noord, Horst Radema, Marry Scholten, Lex Mooiweer en Coen Looij.

Een herinnering van technicus Aad Hijdra

Ik ben als technicus betrokken geweest bij de opbouw in december 1993, het herstel van de bliksemschade in april 1994, de service namens Micon van april 1995 tot en met december 1999 en de MEP-renovatie in 2005. Er is dus veel te vertellen over de Meermin. Ik heb in die tijd veel contact gehad met Piet Mosterd, Roel Slomp en Willem Polderman.

Er is nog een verhaal over de bliksemschade in april 1994. De RVS-as die uit een van de vernietigde bladen kwam, was verdwenen. We hebben hem uiteindelijk gevonden, maar de plek nooit verteld; anders had de turbine waarschijnlijk eerder afgebroken moeten worden.

Elke keer als ik de Meermin passeerde, over de snelweg of met de trein, had ik een moment van trots en was ik blij dat de windturbine zo lang op deze plek heeft gedraaid.

Aad Hijdra, technicus, in zijn bericht aan het bestuur bij het afscheid van de Meermin in 2023

Tekst: Floor van Rij (het begin en de cijfers) en Hans van Tol (het afscheid), 2023.